Afhankelijk van zijn of haar specifieke rol zal de kunstenaar dan ook betrokken zijn in verschillende processen (initiatief/organisatie/creatie/communicatie) van het project. Een belangrijke rol heeft hij/zij in ieder geval in het creatieproces. In dit proces zijn verschillende verhoudingen tussen de kunstenaar en de doelgroep te onderscheiden, waarbij de mate van creatieve inbreng van de doelgroep en autonomie van de kunstenaar centraal staan.  

 

Een grove verdeling:

Rol doelgroep Houding prof
schepper; verbeelden, aanleveren van content, creatieve inbreng en keuzes maken faciliteren, ondersteunen (co-creëren)
deelnemer; selecteren, aanleveren van content, geen creatieve inbreng maar wel keuzes maken voeden, regisseren
leverancier; bron, aanleveren van content, geen creatieve inbreng en geen keuzes maken aansturen, motiveren (creëren), autonome keuzes

 

In elk project, of fase van een project, kan deze verhouding anders liggen. Een project kan gedurende het traject een steeds grotere focus krijgen op de creatieve inbreng van de doelgroep.

 

Artistieke autonomie

Verschillende voorbeelden tonen het belang aan van het betrekken van de deelnemers in elke stap van het project om de doelen van de doelgroep te bereiken.

Als er meer nadruk ligt op de kunstenaar en zijn of haar autonomie in plaats van op de doelgroep kan een project onbedoelde en ongewenste effecten hebben.

Tegelijkertijd wordt er in community art projecten vaak met kwetsbare doelgroepen gewerkt. Het zijn vaak mensen die niet gewend zijn aan veel zeggenschap en die eerder niet of nauwelijks met kunst in aanraking zijn gekomen. Het is dan ook niet realistisch om van de doelgroep te verwachten dat zij vanaf het allereerste begin op eigen initiatief kunstzinnige ideeën inbrengen. Het kan dus zijn dat aan het start van een project de nadruk ligt op de artistieke inbreng van de kunstenaar. Let hierbij op de machtsverdeling.

Goed research en het betrekken van de doelgroep is hierbij wel essentieel om aan te kunnen sluiten op de interesse en leefwereld. Alleen dan kunnen zij door impulsen, prikkels en voorbeelden van een kunstenaar gemotiveerd, gestimuleerd en geprikkeld worden en zichzelf ontwikkelen. Zo kan de focus langzaamaan verschuiven naar meer creatieve inbreng van de doelgroep.

 

Eigenschappen van de kunstenaar

Aangezien de samenwerking met de deelnemers, de co-creatie, van essentieel belang is in een community art project, is het noodzakelijk dat een kunstenaar niet alleen zelf mooie kunst kan maken, maar ook:

  • creativiteit kan stimuleren bij mensen die geen of weinig ervaring hiermee hebben
  • kan samen werken met niet ervaren kunstenaars
  • sociale processen kan begeleiden
  • beschikt over kritisch bewustzijn
  • mensen kan enthousiasmeren en motiveren die eerder niet of nauwelijks met kunst in aanraking kwamen

Schoonheid zien in het onvolmaakte en geloven in de kracht van de mens komt niet tot uiting als een sociaal geëngageerde kunstenaar niet tegelijkertijd gelijkwaardigheid als uitgangspunt neemt voor de ontmoetingen en interacties tussen maker en publiek. Zijn houding als facilitator in plaats van instructeur levert een andere wisselwerking op bij participatieve kunstprojecten dan de methodieken in het kunstonderwijs. Gelijkwaardigheid van deelnemers en kunstenaar leidt eveneens tot een alternatieve kijk op de, in Nederland, soms rigide scheiding tussen professionele en amateurkunst.” (Trienekens 2006)

Belang van kunst in het project

Kunst stimuleert de creativiteit en fantasie van mensen. Deze verbeeldingskracht is essentieel om community art doelstellingen te bereiken: het laat mensen anders naar de werkelijkheid kijken en creëert daarmee nieuwe mogelijkheden en kansen. Ook ontwikkel je talenten en vaardigheden. Hoe beter de kunst, des te sterker de verbeeldingskracht en dus groter het effect van het project.

Belangrijk is dat de kwaliteit van kunst volledig wordt benut en ingezet. Hoe meer overtuigingskracht, hoe groter de kans van slagen van een project. Hier ligt dus een grote verantwoordelijkheid voor de kunstenaar. Niet alleen sociale vaardigheden zijn van belang, zijn of haar vermogen om de verbeelding van de deelnemers te prikkelen. Het project moet de deelnemers doen verwonderen. Kunstenaars moeten in staat zijn om deze verbeelding vorm te geven. Daarnaast moeten zij in staat zijn om de eigen creativiteit van de deelnemers te stimuleren, en hen te ondersteunen om het meest uit het creatieve proces te halen.

Kunstenaar als 'katalysator'

Joeri Verbesselt* ziet de rol van een kunstenaar als die van een katalysator. De kunstenaar kan aan de hand van kunst een verandering in de samenleving op gang helpen, iets aanzwengelen of onder de aandacht brengen wat vervolgens buiten zijn of haar werk door kan blijven gaan. Hiervoor zijn een kritische blik op de maatschappij, voldoende kennis van o.a. politiek of economie en de betrokkenheid van andere partijen noodzakelijk. Lees het volledige artikel hier.

*Joeri Verbesselt is masterstudent Kunstwetenschappen aan de KU Leuven en behaalde een bachelordiploma in de Audiovisuele Kunsten, Film, aan het RITS, Brussel

 

Bron:

  • Müjde, A. & Daru, S. (2005). Actieve burgers en vrijwilligersorganisaties. Civiq.
  • Brink, G. van de, Hulst, M. van, Graaf, L. de & Pennen, T. van der (2012). Best Persons en hun betekenis voor de Nederlandse achterstandswijk. Den Haag: Boom/Lemma.
  • Gielen, P. (2011). Mapping Community Art. In Bruyne, P. de & Gielen, P. (Eds.), Community Art: The Politics of Trespassing (15-33), Amsterdam: Antennae Valiz.
  • Tier, M. van der (2011). Onderzoekrapport Community Art Project “De Verhalenbakkerij”. Van der Tier Projectmanagement & Advies in opdracht van CAL-XL. In samenwerking met Hogeschool Zuyd, Lectoraat Autonomie en Openbaarheid in de Kunsten Maastricht.         
  • Trienekens, S. (2006). Kunst en sociaal engagement Een analyse van de relatie tussen kunst, de wijk en de gemeenschap. Utrecht: Cultuurnetwerk.
Reacties
Doe mee aan de discussie! Login of registreer om reacties te kunnen plaatsen.
Toolkit: 
Creatie