“Kunst maken die diepgeworteld is in de maatschappij en gezien wordt”

“We zien onverwachte verbindingen en hebben de mogelijkheid om daar nieuwe betekenissen aan te geven. We zoeken naar de kracht van mensen”, vertelt cultuuraanjager Frits Achten. Hij zoekt in Brabant naar die connectie door kunst en cultuur in te zetten als middel bij maatschappelijke vraagstukken; community art.

 “We luisteren echt naar de buurtbewoners. Zo was er een project waarbij een groengebied opnieuw ingericht werd. Tijdens het overleg met de bewoners kwamen er hangjongeren voorbijlopen en daar ging het dan ook over. Dan betrek ik juist die jongeren ook bij het project. Bij het herinrichten van het park maakten jongeren met een ontwerper een hangplek. Als bouwmateriaal gebruikten ze onder meer oude speeltoestellen. Zo voelt iedereen zich betrokken”, aldus Frits. ”Het project moet zo groot of klein gemaakt worden als de buurt het aankan. Het gaat mij er vooral om dat er in de buurt een netwerk ontstaat waarbinnen de bewoners zelf verder kunnen met nieuwe projecten.”

Community art is het inzetten van kunstprocessen voor het aanpakken van maatschappelijke thema's. De deelnemers aan community art-projecten zijn burgers in de breedste zin van het woord. Zij worden actief betrokken bij het project. Een (maatschappelijke) vraag, probleem of kans van een specifieke groep burgers is het uitgangspunt. Bij deze vorm van het inzetten van kunst komen veel partijen kijken, zoals overheden, zorg- en welzijnsinstellingen, woningcorporaties en kunstenaars. Iedere partij heeft z’n eigen belang bij community art en dat maakt het interessant om verder uit te diepen. Wat is dat belang van community art voor deze verschillende betrokkenen in Brabant? En hoe werkt dat in de praktijk?

Buurtcultuurfonds
Het CKE is één van de partijen die betrokken is bij de community art-projecten in Brabant. Vijf jaar geleden kreeg het centrum vanuit het Prins Bernhard Cultuurfonds (PBCF) en woningcorporatie Woonbedrijf de vraag om met kunst bij te dragen aan de leefbaarheid van de stad Eindhoven. Voor deze projecten kwam geld beschikbaar vanuit het Buurtcultuurfonds. Dit is een fonds van Woonbedrijf dat op naam ondergebracht bij het PBCF. De Buurtcultuurfondsen kregen in 2011 de primeur in Brabant. De fondsen zijn in het leven geroepen door het Prins Bernhard Cultuurfonds Brabant.

Projecten aanjagen
“Samen met Wikke Peters jaag ik projecten aan, behandel ik aanvragen en koppel ik de kunstenaars met de projecten in de wijken”, vertelt Frits Achten, cultuuraanjager en hoofd Projectbureau van het Centrum voor de Kunsten (CKE). “De vraagstukken voor de projecten komen vaak via onze netwerken bij ons. Bewoners vinden het zelf vaak een beetje eng om een projectaanvraag te schrijven of ze zijn het gewoon niet gewend. Daarom zijn er buurtcoördinators vanuit de gemeente in de wijken. En ik hoor zelf op buurtbijeenkomsten ook kwesties voorbijkomen. Wij helpen de bewoners dan om de aanvraag uit te werken tot een goed community art-project.”

Community art in de praktijk
In de wijk Drents Dorp in Eindhoven vinden regelmatig community art-projecten plaats. “We wonen in een achterstandswijk en de samenhang was hier weg. Er was veel overlast en het plein waaraan ik woon was geen fijne plek meer”, vertelt bewoner Bryan Tevreden. “Twee jaar geleden zijn er een beeldend kunstenares en een beeldend therapeute ingeschakeld vanuit het CKE en Woonbedrijf. Ze kwamen letterlijk langs de deur om te inventariseren wat er veranderd kon worden.”

Bryan is een betrokken bewoner en wilde graag een community art-project om het plein te verbeteren. “Het traject startte met de vraag wat wij als bewoners misten in de wijk. We wilden graag een plek waarop activiteiten voor kinderen plaats konden vinden, waar ouderen bij elkaar konden komen en een plek die zorgt voor samenhang in de buurt. Het idee voor de ‘bouwkeet’ was toen al snel geboren”, vertelt Bryan.

"We mochten zelf invullen hoe die keet eruit zou komen te zien en hebben met z’n allen geverfd, tekeningen gemaakt en de actieve bewoners hebben daar ook de eerste activiteit georganiseerd. Dat was het Filmplein. Iedereen bracht z’n eigen stoeltjes mee en we keken met z’n allen de film Grease buiten”, gaat Bryan verder. “Daarnaast kon je je laten opmaken in de jaren vijftig stijl en hadden we de aankleding ook in die stijl gedaan. We regelden eetstandjes en barretjes voor drinken en dat was de kick-off voor de buurt. Ik had zelf nooit gedacht aan kunst om in te zetten als hulpmiddel, maar het werkt wel.”

“Het heeft wel vijf jaar geduurd, maar nu is het tijd van oogsten. We bedenken nu zelf projecten en activiteiten in de buurt en weten het CKE te vinden als we hun hulp nodig hebben. Maar het organiseren gaat me zelf ook goed af”, gaat Bryan verder. “Voor mij is community art een mooie manier om mijn buren beter te leren kennen en om een verbinding te krijgen met de gemeenschap. Uiteraard zijn er mensen die er niks mee hebben of die bang zijn dat de levendigheid in de buurt zorgt voor hangjongeren, maar persoonlijk heb ik er veel aan overgehouden.”

Projectscan
Volgens Sikko Cleveringa, adviseur en cultuuraanjager van de landelijke organisatie voor kunst en samenleving, CAL-XL, blijkt uit onderzoek dat recentelijk in Brabant is gedaan dat projecten die langdurig lopen in wijken, meer effect hebben dan kortdurende projecten. Samen met Kunstbalie deed CAL-XL een projectscan van 22 community art-projecten die in de afgelopen jaren in Brabant plaatsvonden. “Voor alle betrokkenen is een langdurige relatie beter blijkt uit de projectscan. De kunstenaar moet bijvoorbeeld eerst de wijk en de bewoners leren kennen en tegen de tijd dat hij is geworteld, is het project vaak afgelopen. Dan gaat er relatief veel geld en tijd naar een project dat naar verhouding dan minder oplevert. Meerjarige programma’s zijn meer effectief”, aldus Sikko.

Brabant voorbeeldprovincie
“In Brabant leeft een groot bewustzijn voor het belang van cultuur. In 2011 zijn er zes buurtcultuurfondsen opgericht om projecten te subsidiëren en er is geïnvesteerd in cultuuraanjagers die de projecten mee initiëren”, vertelt Sikko. “Kunstbalie en CAL-XL hebben afgelopen jaren bijgedragen aan de kennisdeling- en ontwikkeling van community art in Brabant. Kunstbalie richtte als provinciaal expertisecentrum het platform Community Art Brabant op en CAL-XL verzorgde twee posthbo-opleidingen voor cultuuraanjagers en - makers in Brabant”, gaat Sikko verder. “De provincie Brabant is dus een voorbeeld voor menig provincie. Nu ligt er nog wel de uitdaging om gemeenten mee te krijgen. 

Dit artikel is geschreven in opdracht van Kunstbalie en dit is het eerste artikel over community art in Brabant in de serie van twee. Op Mestmag.nl en op deze site vind je het tweede artikel en dus het vervolg.  

Reacties
Doe mee aan de discussie! Login of registreer om reacties te kunnen plaatsen.